Prezydent Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
| Polska Rzeczpospolita Ludowa  |
|
Ten artykuł jest częścią serii: |
Prezydent Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - urząd utworzony jako rezultat porozumień Okrągłego Stołu w 1989 roku. Zespół do spraw reform politycznych uznał, że należy zlikwidować Radę Państwa, pełniącą od 1952 roku rolę kolegialnej głowy państwa i w jej miejsce powołać urząd Prezydenta PRL.
7 kwietnia 1989 Sejm uchwalił zmiany Konstytucji, w których znalazły się odpowiednie przepisy dotyczące Prezydenta. Został on określony jako najwyższy przedstawiciel Państwa Polskiego w stosunkach wewnętrznych i międzynarodowych. Zadaniem Prezydenta było czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji, stanie na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium oraz przestrzegania międzypaństwowych sojuszy politycznych i wojskowych. Prezydent był wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (połączone izby parlamentu) na 6-letnią kadencję, z możliwością jednokrotnego ponownego wyboru. Na Prezydenta przeszły co do zasady te kompetencje Rady Państwa, które nie zostały zastrzeżone dla innych organów (w stosunku do Rady Państwa, jego kompetencje uległy zmniejszeniu).
Prezydent PRL:
- zarządzał wybory do Sejmu, Senatu i rad narodowych
- mianował i odwoływał pełnomocnych przedstawicieli PRL w innych państwach
- przyjmował listy uwierzytelniające i odwołujące dyplomatów
- był zwierzchnikiem Sił Zbrojnych
- przewodniczył Komitetowi Obrony Kraju
- występował z wnioskiem do Sejmu o powołanie lub odwołanie prezesa Rady Ministrów
- występował z wnioskiem do Sejmu o powołanie lub odwołanie prezesa Narodowego Banku Polskiego
- mógł zwoływać w sprawach szczególnej wagi posiedzenia Rady Ministrów i im przewodniczyć
- nadawał ordery, odznaczenia i tytuły honorowe
- stosował prawo łaski
- wykonywał inne uprawnienia przewidziane w Konstytucji lub przekazane przez ustawy (np. ratyfikował i wypowiadał umowy międzynarodowe, sprawował nadzór nad radami narodowymi, wprowadzał stan wojenny lub wyjątkowy).
Prezydent miał prawo weta ustawodawczego, które mogło być uchylone przez Sejm większością 2/3. Mógł także rozwiązać parlament, jeśli w terminie 3 miesięcy nie powoła rządu, nie przyjmie budżetu lub uchwali ustawę lub uchwałę uniemożliwiającą prezydentowi wykonywanie jego konstytucyjnych uprawnień.
Jedynym prezydentem PRL był Wojciech Jaruzelski. Wybory odbyły się 19 lipca 1989 r., w tym dniu też Prezydent objął urząd. Jedynym zgłoszonym kandydatem był Jaruzelski. W głosowaniu wzięło udział 544 posłów i senatorów. 270 głosowało za kandydaturą, 233 było przeciwnych, 34 wstrzymało się od głosu, a 7 oddało głos nieważny. Wymagana większość wynosiła 269 głosów. Po zmianie ustroju politycznego i nazwy państwa z dniem 31 grudnia 1989, Wojciech Jaruzelski stał się zarazem pierwszym Prezydentem III Rzeczypospolitej Polskiej.
Należy dodać, że wybór osoby Jaruzelskiego na Prezydenta był wynikiem porozumienia oddającej władzę partii PZPR z dotychczasową opozycją demokratyczną, o podziale władzy, wyrażonego spopularyzowanym w tym okresie hasłem: "wasz prezydent - nasz premier".
|
|||||||||||||||||||
