Poprad (miasto)

Współrzędne: 49°03'24" N 20°17'51" E49.0566667 20.2975 (Poprad (miasto))

Poprad
Herb miejski
Państwo	Słowacja
Kraj	Preszowski
Okres	Poprad
Region	Spisz
Starosta	inż. Anton Danko
powierzchnia	62,996 km²
Położenie	49° 03'24'' N 20° 17'51'' E
Wysokość	672 m n.p.m.
Populacja (2005)  - liczba ludności  - gęstość	55 158 876 os./km²
Numer kierunkowy	0 52
Tablice rejestracyjne	PP
Miasta partnerskie	Uście nad Orlicą
Urząd Miasta Mestský úrad	Nábrežie Jána Pavla II. 2802/3 058 42 Poprad
Telefon	71 67 111
Fax	77 21 218
Położenie na mapie Słowacji Poprad
Strona internetowa miasta
Adres e-mail do Urzędu Miasta
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Poprad (węg. Poprád, niem. Deutschendorf) - miasto we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz. Największe miasto tego regionu.

Spis treści 1 Położenie 2 Dzielnice miasta Poprad 3 Demografia 4 Komunikacja 5 Historia 6 Współczesność 7 Turystyka 8 Zabytki 9 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Poprad leży na wysokości 672 m n.p.m. nad rzeką Poprad, u zbiegu Kotliny Liptowskiej, Kotliny Popradzkiej i Kotliny Hornadzkiej, u wschodnich podnóży Tatr.

[edytuj] Dzielnice miasta Poprad

1. Staré Mesto (właściwy Poprad, niem. Deutschendorf),
2. Spišská Sobota (węg. Szepesszombat, niem. Georgenberg),
3. Stráže (węg. Strázsa),
4. Veľká (niem. i węg. Felka),
5. Matejovce (węg. Mateóc, niem. Matzdorf),
6. Kvetnica (niem. Blumental).

[edytuj] Demografia

Obecnie ludność Popradu stanowią niemal wyłącznie Słowacy (94,1 %), choć rośnie odsetek ludności cygańskiej (2,1 %). W dalszej kolejności są Czesi (ok. 1 %), Węgrzy (0,2 %), Niemcy (0,2 %), Rusini (0,1 %), Ukraińcy (0,1 %), Polacy (0,1 %). Aż do 1944 sporą część ludności tego terenu - przeciętnie 1/3 - stanowili Niemcy. Jeszcze w 1772 Niemcy tworzyli na tym terenie znaczną większość, potem ich odsetek powoli spadał, ale aż do 1944 byli najbardziej znaczącą ludnością niesłowiańską. Większość uciekła przed wkroczeniem Armii Czerwonej, pozostałych wysiedlono w latach 40. XX wieku. Obecnie (2001) żyje ich w Popradzie 118.

65.9% mieszkańców jest wyznania rzymskokatolickiego, 16.8% mieszkańców nie podaje wyznania, 7.3% to luteranie.

[edytuj] Komunikacja

Przez Poprad przebiega główna droga krajowa Słowacji - nr 18 (międzynarodowa E50), od granicy z Czechami przez Żylinę do Michalovców nad granicą z Ukrainą. Krzyżuje się z nią droga krajowa nr 67 biegnąca z Rožňavy do przejścia granicznego Tatranská Javorina - Łysa Polana. W mieście zbiegają się również linie kolejowe z Preszowa, ze Starej Lubowli i z Ružomberka. W Popradzie znajduje się najwyżej położone w Europie (718 m n.p.m.) lotnisko międzynarodowe - Tatry-Poprad (TAT), obsługująca 10-16 tys. pasażerów rocznie. W mieście zaczyna się Tatranská elektrická železnica - linia wąskotorowej kolejki, łączącej Poprad z osiedlami wchodzącymi w skład miasta Wysokie Tatry.

[edytuj] Historia

Okolice dzisiejszego Popradu, już wtedy zasiedlone, do połowy XIII wieku znajdowały się w granicach Polski. Prawdopodobnie po najazdach tatarskich w I połowie XIII wieku wkroczyli tam Węgrzy, którzy na zniszczone przez najazdy tereny sprowadzili osadników narodowości niemieckiej. Zakładali oni nowe osiedla, często sąsiadujące z dawnymi słowiańskimi, jak również zaludniali osady już istniejące, nierzadko tworząc w nich większość. Na terenie dzisiejszego Popradu istniało kilka takich osad:

• właściwy Poprad (Deutschendorf), wzmiankowany w 1256, w którym Niemcy tworzyli większość aż do XVII wieku, w 1921 - 34%, w 1940 - 15%,
• Maciejowce (Spišské Matejovce, Matzdorf), wzmiankowane w 1251, o ludności niemal wyłącznie niemieckiej; jeszcze w okresie międzywojennym ich potomkowie stanowili ok 60% mieszkańców miejscowości,
• Spiska Sobota (Spišská Sobota, Georgenberg), wzmiankowana w 1256; najważniejsza z osad, ośrodek handlowy i targowy, konkurujący nawet z Lewoczą i Kieżmarkiem, w 1921 43% mieszkańców było Niemcami, w 1940 już tylko 15%,
• Wielka (Veľká, Felka), wzmiankowana w 1268; początkowo największa z osad, która jednak upadła po katastrofalnym pożarze w 1556, w 1921 30% ludności niemieckiej, w 1940 12%,
• Straże (Stráže pod Tatrami, Michelsdorf), wzmiankowane w 1276, stanowiące początkowo strażnicę na granicy polsko-węgierskiej, w 1921 42% Niemców, w 1940 25%,
• Kwietnica (Kvetnica).

Miejscowości te, z wyjątkiem Kvetnicy, w 1412 zostały zastawione królowi polskiemu w ramach tzw. zastawu spiskiego, co przyczyniło się do ich rozwoju. Stanowiły część polskiego starostwa spiskiego. W granicach Polski znajdowały się formalnie do 1772, choć teren ten został zajęty przez Austriaków już 1769. Później zostały włączone do Węgier.

Od XVI do XVIII wieku w okolicy wydobywano miedź. W XIX wieku rozwinęła się Kvetnica, która do dziś jest kurortem i uzdrowiskiem. Aż do końca XIX wieku wszystkie osady były podobnej wielkości, a najbardziej znaczącą spośród nich była Spiska Sobota - siedziba władz powiatu. Jednak już w 1871 przeprowadzono przez Poprad linię kolejową z Bohumína do Koszyc, co spowodowało dynamiczny rozwój Popradu, który już na początku XX wieku stał się największym miastem, daleko dystansując pozostałe osady. W 1908 powstała elektryczna kolejka łącząca miasto z letniskami w Wysokich Tatrach. W 1918 miasto znalazło się w granicach nowo powstałej Czechosłowacji. W 1927 siedzibę władz powiatu przeniesiono ze Spiskiej Soboty do Popradu. Podczas II wojny światowej w Popradzie mieścił się niewielki obóz koncentracyjny. W 1944 Niemcy zamieszkujący te tereny uciekli na zachód przed zbliżającą się Armią Czerwoną, która wkroczyła na tereny w styczniu 1945. W 1946 połączono Poprad ze Spiską Sobotą i z Wielką, w 1960 przyłączono Straże, w 1974 Maciejowce.

[edytuj] Współczesność

Dziś Poprad jest węzłem komunikacyjnym i ośrodkiem przemysłowym - swoje oddziały mają tu m.in. Whirlpool, Tatravagónka, Tatramat, Pivovar Poprad, BOP i Perkins. Nie ma tu miejscowej wyższej uczelni, ale są oddziały City University Bellevue z USA, Uniwersytetu Macieja Bela w Bańskiej Bystrzycy i Uniwersytetu Katolickiego w Ružomberku. Istnieje tu Muzeum Podtatrzańskie (Podtatranské múzeum). Od 1993 co roku odbywa się w Popradzie międzynarodowy festiwal filmów o górach.

[edytuj] Turystyka

Poprad jest centrum turystyki, przede wszystkim tatrzańskiej, oraz sportu i wypoczynku. W 2004 w mieście otwarto aquapark napełniany wodami ze źródeł termalnych. Okolice miasta przecinają ścieżki rowerowe. W samym mieście (w Kwietnicy) i w najbliższej okolicy działa wiele ośrodków narciarskich. W 1999 Poprad po raz kolejny ubiegał się o organizację zimowej olimpiady, tym razem w 2006, ale przegrał z Turynem we Włoszech.

[edytuj] Zabytki

Poprad jest malowniczo położony u podnóża Tatr Wysokich. Prawie każda z jego części zachowała zabytkowy zespół zabudowy mieszkalnej oraz kościół z renesansową dzwonnicą, typową dla niemieckich miast na Spiszu.

W samym Popradzie godzien uwagi jest pięknie odrestaurowany rynek o soczewkowatym planie, otoczony barokowymi i klasycystycznymi domami, stawianymi na średniowiecznych jeszcze parcelach. Nad rynkiem dominuje wczesnogotycki kościół pw. św. Idziego z końca XIII w., przebudowany w XV w. Z okresu tej przebudowy pochodzą cenne malowidła ścienne, w tym malowidło na łuku tęczowym, które jest najstarszą znaną panoramą Wysokich Tatr. Wystrój wnętrza w większości rokokowy. W pobliżu wznosi się również klasycystyczny kościół ewangelicki, otoczony parkiem. W mieście zachowała się również neoklasycystyczna synagoga.

W dzielnicy Wielka zachowało się wiele barokowych i klasycystycznych domów mieszczańskich, posadowionych z reguły na gotyckich jeszcze fundamentach. Zwraca uwagę kościół, pierwotnie późnoromański (zachowana część murów wieży i nawy), przebudowany w XV w. W barokowym wnętrzu cenna brązowa, gotycka chrzcielnica z 1439 r.

Miejskim rezerwatem zabytków, z wieloma pamiątkami architektury i z ciekawym wnętrzem kościoła parafialnego, jest Spiska Sobota, która zachowała swój średniowieczny charakter. Tam znajduje się kościół pw. św. Jerzego z ołtarzem dłuta Mistrza Pawła z Lewoczy.

Bardzo cenny jest ołtarz z kościoła w Maciejowcach z połowy XV wieku. Zachowała sie tu renesansowa dzwonnica, częściowo przebudowana w stylu klasycystycznym.

W dzielnicy Straże pod Tatrami godne uwagi są liczne, pierwotnie renesansowe i barokowe, domy mieszczańskie, wzniesione na średniowiecznych działkach. Większość z nich przebudowana w ciągu XIX w. w stylu klasycystycznym. Gotycki kościół z XIV w. przebudowany został w XVII stuleciu w stylu barokowym.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta (dostępna również w języku polskim)
• Panorama najstarszej części Popradu
• Wiadomości turystyczne
• Zdjęcia
• Krótka prezentacja miasta + broszurka w .pdf