PZL TS-11 Iskra

Brak wersji przejrzanej

TS-11 Iskra w barwach Biało-Czerwonych Iskier

PZL TS-11 Iskra - samolot szkolno-treningowy, produkowany przez WSK "PZL Mielec" (obecnie Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. w Mielcu), zaprojektowany przez zespół pod kierunkiem Tadeusza Sołtyka (stąd oznaczenie TS). Pierwsza polska konstrukcja lotnicza napędzana silnikiem odrzutowym.

Spis treści

1 Historia rozwoju konstrukcji
- 1.1 Silniki
2 Opis wersji Iskra bis D
- 2.1 Osiągi wersji Iskra bis D z silnikiem SO-3W
3 Uzbrojenie
4 Użytkownicy
5 Dodatkowe informacje
6 Media

[edytuj] Historia rozwoju konstrukcji

TS-11 Iskra bis B, widok z przodu, Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

TS-11 Iskra bis B, widok z boku, Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

TS-11 Iskra R w barwach 3 Eskadry Lotnictwa Taktycznego

Samoloty TS-11 Iskra MR w malowaniu Biało-Czerwonych Iskier

Samolot TS-11 Iskra MR w malowaniu Biało-Czerwonych Iskier

Pierwszy, nieuzbrojony prototyp z silnikiem Viper 8 o ciągu 7,80 kN (795 kG) został oblatany 5 lutego 1960 roku przez pilota doświadczalnego Instytutu Lotnictwa, inż. Andrzeja Abłamowicza. Kolejne dwa prototypy zostały oblatane w marcu i lipcu 1961. Od pierwszej maszyny różnił je silnik HO-10 o ciągu 7,84 kN (800 kG) oraz posiadane już uzbrojenie (działko kal. 23 mm).
TS-11 Iskra bis A - wersja szkolno-treningowa produkowana od 1963 roku. Po zainstalowaniu silnika SO-1 o ciągu (980 kG) pobito na niej (piloci: Andrzej Abłamowicz i Ludwik Natkaniec) następujące rekordy:

lot po obwodzie zamkniętym 100 km - 2 września 1964 - 715,7 km/h
lot po obwodzie zamkniętym 500 km - 24 września 1964 - 730 km/h
lot na bazie 15/25km - 26 września 1964 - 839 km/h

TS-11 Iskra bis B - wersja szkolno-treningowa z czterema zamkami na podwieszane uzbrojenie. Prototyp nosił oznaczenie TS-11 Iskra 100.
TS-11 Iskra bis C - jednomiejscowy samolot rozpoznawczy z 1971. Prototyp oznaczony był jako TS-11 Iskra 200 Art. Samolot został wyposażony w 3 kamery fotograficzne AFA-39 a w miejscu tylnego fotela dodatkowy zbiornik paliwa. Wyprodukowano 5 sztuk.
TS-11 Iskra bis D - dwumiejscowa wersja szkolno-szturmowa z 1973. Prototyp oznaczo jako TS-11 Iskra 200 SB. Zwiększono jej udźwig w porównaniu z wersją bis B. 50 maszyn tego typu dostarczono lotnictwu wojskowemu Indii, gdzie weszły do służby w 1976.
TS-11 Iskra bis DF - dwumiejscowa wersja szkolno-rozpoznawcza z 1974.
TS-11 Iskra R - dwumiejscowa wersja rozpoznawcza stanowiąca wersję bis DF dostosowaną dla potrzeb lotnictwa morskiego,w 1992 roku wyposażona w amerykański radar pogodowy RDS-81, którego obsługą zajmował się operator na tylnym fotelu, oraz prosty system nawigacyjny GPS.
TS-11 Iskra BR 200 - prototyp wersji jednomiejscowej rozpoznawczo-szturmowej z 1972. Nie wszedł do produkcji.
TS-11 Iskra Jet/TS-11 Spark - pozbawione uzbrojenia samoloty, wycofywane ze służby, dla użytku w lotnictwie cywilnym spotykane m.in. w USA i Australii
TS-11 Iskra MR - samoloty wyposażone w zmodernizowaną awionikę odpowiadającą standardom ICAO, używane w zespole akrobacyjnym Biało-Czerwone Iskry
TS-11 Iskra F - Demonstrator modernizacji Iskry zaprezentowany na MSPO 2008 przez Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych. Wyposażony w nową awionikę oraz fotele wyrzucane Martin Baker.

W samolotach produkowanych w latach 1967-1969 montowano silniki SO-1 o ciągu 9,80 kN (1000 kG). Od 1969 montowano SO-3 o przedłużonym resursie, później zmienione na silniki SO-3W o ciągu 10,80 kN (1100 kG). We wcześniejszych modelach wymieniano silniki na nowsze. W późniejszym okresie, wobec problemów z wprowadzeniem następcy Iskry - samolotu I-22 Iryda, rozważano zastosowanie w używanych maszynach nowych silników K-15 Kaszub.

[edytuj] Opis wersji Iskra bis D

załoga - dwie osoby (uczeń z przodu i instruktor z tyłu)
długość - 11,15 m
rozpiętość - 10,06 m
wysokość - 3,50 m
powierzchnia nośna - 17,50 m²
masa własna - 2 560 kg
ciężar całkowity - 3 724 kg (wersja SNP)
maksymalna masa startowa 3 840 kg
silnik jeden WSK SO-3W o ciągu 10,80 kN (1100 kG) (początkowo WSK SO-3 o ciągu 9,80 kN (1000 kG))

prędkość maksymalna - 720 km/h na 5 000 m
zasięg - 1 260 km
pułap operacyjny - 11 000 m
prędkość wznoszenia - 14,8 m/s
obciążenie skrzydła - 213 kg/m²
stosunek ciągu do masy - 1:3,4

[edytuj] Uzbrojenie

Wyrzutnia niekierowanych pocisków rakietowych Mars-4 na zewnętrznym zamku TS-11 Iskra R

Przód kadłuba TS-11 Iskra R, widoczna lufa działka 23mm oraz opcjonalny pojemnik na łuski

w przedniej części kadłuba seryjnie jedno działko NS-23 (115P) kal. 23 mm z możliwością wymiany na działko NR-23 (150P).
4 węzły na podwieszane uzbrojenie - max. 4 x 100 kg bomb lub zasobniki z karabinami maszynowymi (Zeus-1) oraz uniwersalne zasobniki niekierowanych pocisków rakietowych klasy "powietrze-ziemia" Mars-4, lub zasobniki ZR-8 z bombami odłamkowymi.

[edytuj] Użytkownicy

Polskie Lotnictwo Wojskowe używa samolotów TS-11 od 1962 po dzień dzisiejszy. W 1975 r. Indyjskie Siły Powietrzne zamówiły 50 samolotów TS-11 Iskra (wycofane ze służby 16 grudnia 2004). Produkcję zakończono w 1987 roku.

[edytuj] Dodatkowe informacje

Fotele zamontowane w tych samolotach są konstrukcji powojennej. Brak foteli typu zero-zero oraz problemy z systemem antyoblodzeniowym spowodowały śmierć wielu pilotów, przez co samoloty straciły swoją pozycję w wojsku polskim jako samoloty szkoleniowe i są wycofywane z eksploatacji.

Obecnie duża część tych samolotów jest wystawiona na sprzedaż przez Agencję Mienia Wojskowego.

W Polsce jest jeden prywatny samolot TS-11 ISKRA. Egzemplarz ten o numerze fabrycznym : 1H0806 posiada numery rejestracyjne SP-YIR . Zarejestrowany jest w kategorii samolotów specjalnych .

[edytuj] Media

	Zespół akrobacyjny Biało-Czerwone Iskry podczas pokazu Biało-Czerwone Iskry podczas pokazu w 31 Bazie Lotniczej w Poznaniu-Krzesinach podczas uroczystości przyjęcia F-16 w poczet polskich sił powietrznych
Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc.