Limanowa

	Limanowa
	Herb Limanowej
Województwo	małopolskie
Powiat	limanowski
Gmina; - rodzaj	Limanowa; miejska
Prawa miejskie	1565, potwierdzone 1934
Burmistrz	Marek Czeczótka
Powierzchnia	18,64 km²
Położenie (punkt)	49° 42' 02 '' N; 20° 25' 36 '' E
Wysokość	ok. 400-700 m n.p.m.
Ludność (2006); • liczba; • gęstość	; 14 693; 785 os./km²
Strefa numeracyjna; (do 2005)	18
Kod pocztowy	34-600, 34-601, 34-651
Tablice rejestracyjne	KLI
	Położenie na mapie Polski; ; Limanowa
TERC10; (TERYT)	2121607011
Miasta partnerskie	Dolny Kubin; Wathlingen; Truskawiec; Nagykallo; Niles; Mrągowo
	Urząd miejski3 ul. Jana Pawła II 9 34-600 Limanowa; tel. 18 337-20-54; faks 18 337-10-41
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 49°42′02″N 20°25′36″E / 49.70056, 20.42667

Rynek

Limanowa – miasto w Polsce położone w Beskidzie Wyspowym (Pasmo Łososińskie) administracyjnie należące do powiatu limanowskiego i województwa małopolskiego. Położone 25 km na zachód od Nowego Sącza, w kotlinie górskiej u zbiegu potoków: Mordarka, Jabłoniec i Starowiejskiego, nad potokiem Sowlina (dopływem Łososiny).

Stacja PKP, PKS, liczne połączenia komunikacyjne z Nowym Sączem, w tym droga krajowa nr 28 i Krakowem, urząd powiatowy, urząd miasta, urząd gminy Limanowa, poczta, Sąd Rejonowy, szpital powiatowy, drobny przemysł, liczne sklepy. Turystyka: szlaki turystyczne piesze lub rowerowe, muzeum regionalne Ziemi Limanowskiej, hala sportowa, stadion piłkarski, stok narciarski.

Według danych z roku 2002⁶, Limanowa ma obszar 18,64 km², w tym:

użytki rolne: 60%
użytki leśne: 16%

Miasto stanowi 1,96% powierzchni powiatu.

Dane z 31 grudnia 2006 (dane GUS):

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	14 693	100	7530	51,2	7163	48,8
gęstość zaludnienia (os./km²)	773		-		-

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1598,86 zł.

Zygmunt Berling, generał LWP
Jan Krasicki, polski działacz komunistyczny.
Teresa Dzielska, polska aktorka
Dorota Gawryluk, polska dziennikarka i prezenterka telewizyjna
Justyna Kowalczyk, polska narciarka
Jakub Kot, polski skoczek narciarski
Maciej Kot, polski skoczek narciarski
Katarzyna Zielińska, polska aktorka

W Limanowej znajdują się 3 parafie rzymskokatolickie:

pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej;
pod wezwaniem św. Stanisława Kostki w Sowlinach;
pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Łososinie Górnej.

Oprócz wyznawców kościoła rzymskokatolickiego,istnieje również ok. 50 osobowy zbór Świadków Jehowy.

Kino "Klaps"

Wedle dominujących poglądów, Limanowa została założona w XV w., aczkolwiek istnieją również hipotezy, przesuwające ta datę do XIV w., zwalczane w okresie PRL ze względów politycznych, gdyż wiązałyby się z koniecznością przyjęcia, że miejscowość założyli osadnicy niemieccy. W okresie polokacyjnym występuje również pod niemiecką nazwą niem. Hilman, Ilmanowa ^[1]

Limanowa otrzymała prawa miejskie w 1565 r. od Zygmunta II Augusta (dziś jedna z głównych ulic nosi jego imię). Od tego czasu następował stały rozwój gospodarczy i kulturalny, przerwany wiek później Potopem szwedzkim i wielkim pożarem miasta, które nie podniosło się z upadku aż do doby rozbiorowej.

Do zagarnięcia Limanowej przez Austrię doszło jeszcze przed I rozbiorem Polski, w 1767 r., pod pozorem utworzenia kordonu sanitarnego przy granicy z Rzeczpospolitą.

W przeciwieństwie do reszty Galicji, pierwsze lata rządów austriackich przyniosły Limanowej pewne ożywienie gospodarcze, do którego przyczyniły się przywileje, nadane miastu przez cesarza Leopolda II.

W 1846 r. w czasie Rabacji na Limanową uderzył duży oddział chłopski. W mieście obecnych było wtedy tylko kilku żołnierzy austriackich, jednak dzięki ich współdziałaniu z mieszkańcami atak został odparty.

Od lat 80. XIX w. rozwój miasta uległ przyspieszeniu dzięki budowie Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, rafinerii ropy naftowej i nowoczesnego browaru. Limanowa znana też była z targów koni, na których w 1900 r. zawarto co czwartą galicyjską umowę kupna-sprzedaży tych zwierząt.

W grudniu 1914 r. w bitwie pod Limanową wojska austro-węgierskie wsparte posiłkami niemieckimi zatrzymały ofensywę oddziałów rosyjskich. W czasie walk część miasta spłonęła w wyniku bombardowania, przeprowadzonego przez artylerię rosyjską, dla której punktem orientacyjnym była wieża nowo wznoszonego kościoła.

Skutkiem I wojny światowej były dla miasta nie tylko zniszczenia, ale również utrata przez zakłady przemysłowe austriackich rynków zbytu. Z drugiej strony okres powojenny sprzyjał rozwojowi inicjatyw lokalnej społeczności, czego przykładem było założenie w 1924 r. pierwszego klubu piłkarskiego - Limanovii.

Wielki kryzys gospodarczy był dla miasta brzemienny w skutkach: ogólne zubożenie ludności, potęgowane charakterystycznym dla b. zaboru austriackiego tzw. przeludnieniem agrarnym, w połączeniu z likwidacją i tak nielicznych zakładów przemysłowych (np. zamknięcie rafinerii w 1933 r.) zintensyfikowało napięcia społeczne, prowadząc w okolicach Limanowej do poważnych strajków chłopskich. Tak jak na pozostałym obszarze Polski, pewną poprawę sytuacji dało się odczuć dopiero od 1936 r. W roku 1938 poważnie zmodyfikowano herb miasta, który zyskał obecną postać.

6 września 1939 r. do miasta wkroczyły wojska niemieckie, a tym samym rozpoczął się okres okupacji hitlerowskiej, od początku naznaczonej licznymi egzekucjami ludności cywilnej. W wyniku reformy administracyjnej, związanej z utworzeniem GG, Limanowa utraciła status miasta powiatowego. Ukształtowanie terenu w okolicach Limanowej sprzyjało działalności partyzanckiej, która też intensywnie się tam rozwinęła i obejmowała oddziały AK (duże zgrupowanie w rejonie masywu Mogielicy) i BCh, zaś w 1944 r. pojawiły się także dywersyjne oddziały radzieckie.

W ramach przyjętej przez III Rzeszę polityki wykorzystania obszaru GG na potrzeby wojenne i w oparciu o urządzenia zamkniętej rafinerii, zorganizowano w Limanowej dużą bazę przeładunkową paliw płynnych dla frontu wschodniego. Miasto, tak jak cały teren zlikwidowanego powiatu limanowskiego, objęte też było akcją tzw. Goralenvolku, która - inaczej niż na terenie Podhala - nie przyniosła absolutnie żadnych rezultatów. Limanowa została zajęte przez wojska radzieckie 19 stycznia 1945 r.

W okresie powojennym w mieście silne było poparcie dla opozycji antykomunistycznej, w tym mikołajczykowskiego PSL. Okres po sfałszowanych wyborach w 1947 r. to czas intensywnej stalinizacji, czego symbolem stało się nadanie byłej ulicy Piłsudskiego imienia Stalina.

Intensywny rozwój Limanowej został zapoczątkowany w drugiej połowie lat 60. Rozpoczęto wtedy - w dużej mierze w oparciu o "czyn społeczny" mieszkańców - gruntowną przebudowę centrum, które zyskało m.in. całkowicie nową płytę Rynku i dwa duże domy towarowe. W południowej części miasta ruszyła z kolei budowa os. Zygmunta Augusta, które wkrótce stało się największym miejscowym blokowiskiem.

W ramach obchodów Milenium chrztu Polski w 1966 r. odbyły się w Limanowej uroczystości pod przewodnictwem abp. Karola Wojtyły, które zgromadziły przeszło 100 tys. osób. Z tej okazji na zlecenie Kościoła nakręcono dokument, będący najprawdopodobniej pierwszym kolorowym filmem, uwieczniającym miasto. Wszystko to nie zmieniało oczywiście negatywnego nastawienia lokalnych władz PZPR do religii - i tak pod pozorem przebudowy Rynku usunięto stamtąd figurę św. Floriana, zastąpioną wkrótce dużą rzeźbą plenerową (tzw. Buzodromem), ustawioną celowo w taki sposób, by - na potrzeby propagandowych fotografii - zasłonić w miarę możliwości budynek kościoła.

Lata 70. przyniosły kontynuację rozbudowy osiedli i zakładów przemysłowych, oraz medialną sławę miasta, związaną z sukcesami w telewizyjnych "turniejach miast". Z drugiej jednak strony, w związku z budową i modernizacją alternatywnych połączeń kolejowych Nowego Sącza z resztą kraju, straciła poważniejsze znaczenie jedyna linia kolejowa, przebiegająca przez Limanową. W rezultacie linia ta nie została nawet zelektryfikowana, a z czasem ruch na niej praktycznie zamarł.

1 czerwca 1975 r., w związku z reformą administracji powiaty zostały zniesione, a Limanowa znalazła się w woj. nowosądeckim. "Degradacja" pozycji miasta w minimalnym tylko stopniu zrekompensowana została faktem, że zostało ono siedzibą Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego.

Kryzys gospodarczy, narastający w drugiej połowie lat 70. i marazm lat. 80. były odczuwalne dla mieszkańców miasta, choć nawet w latach 80. kontynuowano budowę osiedli mieszkaniowych i pewne inwestycje infrastrukturalne.

Transformacja ustrojowa w 1989 r. pociągnęła za sobą upadłość, względnie przekształcenia własnościowe i ograniczenie działalności kilku największych zakładów pracy (m. in. zakłady przemysłu drzewnego w Limanowej-Łososinie Górnej), często w nie do końca jasnych okolicznościach. Niemniej, ponieważ Limanowa - w przeciwieństwie do wielu miast podobnej wielkości - nie była "uzależniona" od jednego dużego zakładu przemysłowego, transformacja przebiegła stosunkowo łagodnie.

1 stycznia 1999 r. miasto na powrót stało się siedzibą powiatu, a w 2004 r. otrzymało nagrodę za najlepsze w Polsce wykorzystanie funduszy unijnych w kategorii miast do 40 000 mieszkańców. Do chwili obecnej nie udało się jednak rozwiązać kluczowego dla dalszego rozwoju Limanowej problemu jakim jest niedostatek dogodnych połączeń drogowych (i praktyczny brak kolejowych) z resztą kraju. Bezpośrednia linia kolejowa do Krakowa i obwodnica miasta od ponad 30 lat pozostają tylko w sferze projektów.

Od północnej strony miasta wznosi się długi grzbiet Pasma Łososońskiego, od południowej wysokie wzniesienie Lipowe. Z pobliskiej, górującej nad miastem Miejskiej Góry bardzo rozległa panorama widoków. Znajduje się tutaj najwyższy w Polsce stalowy krzyż (rekordowa jest wysokość samego krzyża a nie jego położenie, najwyżej położony jest krzyż na Giewoncie).

Przy limanowskim rynku znajduje się słynna bazylika Matki Boskiej Bolesnej a niecały kilometr od rynku Kaplica Łask gdzie zaczęła się cała historia sanktuarium limanowskiego.

Na północnym stoku Łysej Góry znajduje się stacja narciarska "Limanowa Łysa Góra" z 4-os. wyciągiem krzesełkowym oraz wyciągami orczykowymi. Trasy narciarskie posiadają system sztucznego naśnieżania i oświetlenie. Przy dolnej stacji znajduje się hotel.

- niebieski przez Golców i Ostrą na Przełęcz Ostra-Cichoń

- niebieski przez Miejską Górę na Sałasz

- zielony przez Lipowe i Paproć do Tymbarku

Przez miejscowość przechodzi droga krajowa 28, a także ma koniec droga wojewódzka 965 wiodąca z Bochni. Kolej jest reprezentowana przez niezelektryfikowaną linię kolejową nr 104 z Chabówki do Nowego Sącza (obecnie brak regularnych przewozów pasażerskich).

Agrestowa - we wschodniej części miasta;
Andrusikiewicza - w południowej części miasta;
Armii Krajowej - we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Armińskiego w południowo-wschodniej części miasta;
Batorego - w południowo-zachodniej części miasta - Rusinówka, domy jednorodzinne;
Berlinga w południowo-wschodniej części miasta;
Beskidzka w południowo-wschodniej części miasta;
Biedronia - w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Błękitna - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Boczna we wschodniej części miasta, domy jednorodzine;
Brożka - w południowej części miasta;
Bujaka - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Bulwary - w północnej części centrum miasta, po obu stronach rzeki Mordarka, plac targowy, domy jednorodzinne;
Ceglarska - w zachodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Ceglarza - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Chmielnik we wschodniej części miasta, domy jednorodzine
Chopina w południowo-wschodniej części miasta;
Ciasna - w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Cicha - w południowej części centrum miasta;
Czecha - w zachodniej części miasta, lewobrzeżna Potoku Starowiejskiego oraz rzeki Sowlina, hotel, restauracja, cmentarz, domy jednorodzinne;
Czyżewskiego - w południowo-wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Darniowa - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Dębowa - w północno-zachodniej części miasta - Podkamienna, domy jednorodzinne;
Fabryczna - w północno-zachodniej części miasta - obiekty handlowe, usługowe i magazynowe, bloki mieszkaniowe;
Fliziaka - w południowej części miasta, domy jednorodzinne;
Gawrona - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Graniczna - w północno-zachodniej części miasta - Sowliny, domy jednorodzinne;
Grunwaldzka - w zachodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Harcerska we wschodniej części miasta, domy jednorodzine
Jana Pawła II - reprezentacyjna ulica w centrum miasta (droga nr 28), Urząd Miasta, kościół, apteka, salon Orange, obiekty handlowo-usługowe;
Jońca - w północnej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Jordana - w południowej części centrum miasta, szkoła, przedszkole;
Kamienna - w północno-zachodniej części miasta, lewobrzeżnie nad rzeką Sowlina, domy jednorodzinne;
Kochanowskiego - w południowej części miasta, domy jednorodzinne;
Konopnickiej - w centrum miasta, obiekty handlowe;
Kopernika - w północnej części centrum miasta, bank, domy jednorodzinne;
Kowalskiego - w centrum miasta, obiekty handlowe;
Krakowska - droga nr 28, w północno-zachodniej części miasta - Sowliny, kościół, obiekty handlowe, stacja paliw, domy jednorodzinne;
Krótka - w południowej części centrum miasta, obiekty handlowo-usługowe;
Kubali - w północnej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Kusocińskiego - w zachodniej części miasta, prawobrzeżna rzeki Sowlina, domy jednorodzinne;
Leśna - we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Lipowa- w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Lisia - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Łazarskiego - w północnej części centrum miasta, poczta, domy jednorodzinne;
Łokietka - w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Łowiecka - w północnej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Małachowskiego - w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Marka - w południowej części centrum miasta, Starostwo Powiatowe, Sąd, Prokuratura, obiekty handlowe, stadion piłkarski, bloki mieszkalne, domy jednorodzinne;
Matki Boskiej Bolesnej - we wschodniej części miasta, Urząd Skarbowy, Urząd Gminy, Biedronka, straż pożarna, stacja paliw, obiekty handlowo-usługowe, tartak, kaplica Matki Boskiej Bolesnej z Cudownym Źródłem, domy jednorodzinne;
Mączeńskiego - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Metalowców - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Mickiewicza w południowo-wschodniej części miasta;
Miła - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Moniuszki w południowo-wschodniej części miasta;
Mordarska - we wschodniej części miasta - Chmielnik, domy jednorodzinne;
Mordarskiego - w centrum miasta, GOPR;
Myconia - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Narutowicza - w południowej części miasta, domy jednorodzinne;
Norwida - w południowej części miasta;
Nowa w południowo-wschodniej części miasta;
Ociepki - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Ogrodowa w południowo-wschodniej części miasta;
Orkana - w zachodniej części miasta - liceum ogólnokształcące;
Owocowa - w zachodniej części miasta - Lipowe, domy jednorodzinne;
Paderewskiego - w północnej części miasta - os. Nad Torem, domy jednorodzinne;
Partyzantów - w północnej części miasta - Limanowa Góra, domy jednorodzinne;
Piastowska w południowo-zachodniej części miasta - Malarzówka, domy jednorodzinne;
Piłsudskiego - droga nr 28, w zachodniej części miasta - szpital powiatowy, pogotowie ratunkowe, zespół szkół, przedszkole, bloki mieszkalne, apteka, obiekty handlowe, stacja PKP, domy jednorodzinne;
Pod Górą - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Podlipowie - w południowo-zachodniej części miasta - Malarzówka, domy jednorodzinne;
Polna - we wschodniej części miasta - Chmielnik, domy jednorodzinne;
Potok - w północnej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Przyłęckiego - we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Reja - w północnej części miasta - os. Nad Torem, domy jednorodzinne;
Rejtana - w północnej części miasta - os. Nad Torem, domy jednorodzinne;
Romera - w północnej części miasta - os. Nad Torem, domy jednorodzinne;
Różana we wschodniej części miasta, domy jednorodzine
Rynek - w centrum miasta, obiekty handlowe, restauracje;
Rzeczna - w północno-zachodniej części miasta, obiekty firm produkcyjnych i komunalnych;
Sikorskiego - w południowo-zachodniej części miasta - Malarzówka,lewobrzeżna Potoku Starowiejskiego, hotel, restauracja, domy jednorodzinne;
Sienkiewicza w południowo-wschodniej części miasta;
Skrudlak - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Słoneczna - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Sportowa - w południowej części miasta, domy jednorodzinne;
Strażacka we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
19 Stycznia w południowo-wschodniej części miasta;
Szwedzka - w północnej części centrum miasta, Urząd Pracy, cmentarz;
Targowa - we wschodniej części centrum miasta, dworzec PKS i busów;
Tarnowska - droga nr 965, w północno-zachodniej części miasta, obiekty firm produkcyjnych , handlowych i usługowych, stacja paliw;
Tetmajera - we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Walecznych - w południowo-wschodniej części miasta, domy jednorodzinne; cmentarz wojenny;
Wąska - w północnej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Widok - w północnej części miasta, domy jednorodzinne;
Wierzbowa - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Willowa - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Witkacego - we wschodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Witosa - droga nr 965, w północno-zachodniej części miasta Sowliny - biblioteka pedagogiczna, liceum ogólnokształcące, przychodnia lekarska, dom opieki społecznej,apteki, domy jednorodzinne i bloki mieszkalne;
Wojska Polskiego - w północnej części miasta - os. Nad Torem, domy jednorodzinne;
Wójtowicza - w północno-zachodniej części miasta - os. Metalowców, domy jednorodzinne;
Zacisze - w północno-zachodniej części miasta - Polówka, domy jednorodzinne;
Zielona - w centrum miasta;
Zygmunta Augusta - w południowej części miasta, szkoły, hala sportowa, hotel, osiedl mieszkaniowe, obiekty handlowo-produkcyjne, stacja paliw, zajezdnia autobusowa;
Źródlana - w północno-wschodniej części centrum miasta, domy jednorodzinne;
Żeromskiego w południowo-wschodniej części miasta;
Żuławskiego - w zachodniej części miasta, domy jednorodzinne;
Żwirki i Wigury - w południowej części miasta, policja, Sala Królestwa Świadków Jehowy, domy jednorodzinne;