Liczebnik
Liczebnik jest częścią mowy określającą liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne) odmieniają się (przez przypadki, rodzaje i liczby), jednak zjawisko to uzależnione jest od typu liczebnika. Łączy się z rzeczownikiem, określając go. Podlega deklinacji.
W języku polskim istnieją następujące rodzaje liczebników:
- główne - jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć, sto, tysiąc
- porządkowe - pierwszy, setny, tysięczny
- ułamkowe - ćwierć, pół, półtora, jedna druga, trzy czwarte,
- zbiorowe - dwoje, troje, czworo, pięcioro, sześcioro, siedmioro, ośmioro, dziewięcioro, dziesięcioro
- mnożne - podwójny, potrójny, poczwórny
- nieokreślone - niewiele, kilka, kilkadziesiąt, kilkaset, wiele, trochę, dużo, mało
- wielorakie - dwojaki, trojaki
- wielokrotne - trzykroć, dwakroć
Liczebniki zbiorowe łączą się z rzeczownikami:
- mającymi tylko liczbę mnogą (np. troje skrzypiec),
- oznaczającymi osoby różnej płci (np.dwoje ludzi),
- z rzeczownikiem "dziecko" (czworo dzieci)
Stosujemy je także w tradycyjnych połączeniach wyrazowych (np. dwoje oczu, dwoje uszu).
Liczebniki – jedni, dwaj, dwóch, obaj, obydwaj, obydwóch (obydwu), trzej, trzech, czterej, czterech – łączą się z rzeczownikami męskoosobowymi: dwaj panowie poszli, dwóch panów poszło; pozostałe liczebniki łączą się z rzeczownikami niemęskoosobowymi: jedne książki, dwa konie, dwie linie itp.
[edytuj] W językach świata
Liczebniki występują w większości języków świata. Za wyjątek uchodzi język pirahã z dżungli amazońskiej. W języku tym występują tylko wyrazy hoi - mało i baagiso - dużo. Nie występuje też liczba mnoga rzeczowników i zaimków. [1]
W językach indoeuropejskich, semickich, ałtajskich i chińsko-tybetańskich system liczebnika jest oparty na układzie dziesiętnym. Rozpowszechnienie tej bazy wynika z faktu, że ludzie mają dziesięć palców u rąk.
Wiele plemion w Afryce i Oceanii używa systemu opartego na liczebnikach o bazie 5. W niektórych językach Nowej Gwinei system jest oparty o bazę 4 lub 8. [2] Prekolumbijska cywilizacja Majów używała systemu dwudziestkowego, a Sumerowie - sześćdziesiątkowego.
[edytuj] Przypisy
- ↑ Daniel L. Everett Constraints on Grammar and Cognition in Pirahã (en)
- ↑ J.E. Phythian Counting Systems of Papua New Guinea (en)
