Edward Raczyński (starszy)
Edward Raczyński herbu Nałęcz, hrabia (ur. 2 kwietnia 1786 w Poznaniu, zm. 20 stycznia 1845 w Zaniemyślu) – ziemianin wielkopolski, wnuk starosty wielkopolskiego, Kazimierza, brat Atanazego. Z Konstancją z Potockich 1 voto Potocką miał jednego syna Rogera Maurycego.
W latach 1806-1809 służył w armii napoleońskiej i w wojsku Księstwa Warszawskiego. Odznaczony orderem Virtuti Militari. Działacz polityczny i społeczny Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W 1841 został roku posłem na sejm prowincjonalny w Poznaniu. Opowiadał się za współpracą z Hohenzollernami, ale przy zachowaniu polskości. Opracował memoriał w sprawie używania języka polskiego przekazany królowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi IV.
W 1810 roku wyruszył w podróż do północne krańce Europy podczas której odwiedził Laponie, następnie udał się do Sztokholmu gdzie przebywał trzy tygodnie. W na jego trasie znalazły się jeszcze kolejne miejscowości skandynawskie takie jak Orebro, Troheta i Ystad. Podróż tę określił jako najwspanialszą w życiu i wspominał także w późniejszym okresie swojego życia co tym bardziej wartościowe ze względu na inne jego wyprawy . W 1814 roku odbył kolejną podróż tym razem naukową przez Odessę, Konstantynopol do Azji Mniejszej, gdzie prowadził wykopaliska w starożytnej Troi . Dziennik z jego podróży miał znaczącą wartość krajoznawczą ale także naukową ze względu na wspomniane prowadzenie wykopalisk w pobliżu starożytnej Troi, ponadto dzięki umieszczeniu rysunków zwiedzanych terenów możemy znaleźć sporo informacji o życiu codziennym mieszkańców państwa tureckiego w początkach XIX wieku . Do hobby hrabiego można także zaliczyć jego próby zbudowania szybowca z trzciny niestety nie zakończyły się te próby sukcesem . W swym majątku w Rogalinie zgromadził bardzo bogaty księgozbiór, pochodzący po części z zasobów bibliotecznych kasowanych przez władze pruskie zakonów. Księgozbiór ten stał się podstawą do utworzenia Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu (1829), której był fundatorem.
Raczyński był propagatorem oświaty higienicznej w Wielkopolsce. W 1831, po epidemii cholery, przywleczonej przez wojska rosyjskie do sąsiedniego Królestwa Polskiego współfinansował założenie pierwszego wodociągu w Poznaniu. Dla upamiętnienia tego wydarzenia wzniósł (1841) pomnik Hygei autorstwa Christiana Contiana (obecnie, po remoncie pl. Wolności w Poznaniu, czeka na nową lokalizację).
Był autorem i wydawcą dzieł historycznych i źródłowych (m.in. Gabinet medalów polskich... (tom 1 - 4, 1838 – 43), a także pionierem literatury krajoznawczej (Wspomnienia Wielkopolski, Dziennik podróży do Turcji odbytej w roku 1814)
Od 1827 członek warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Założył szkołę rolniczą w Jeżewie w pobliżu Śremu (1841). Wspierał finansowo pisarzy i uczonych, m.in. Adama Mickiewicza i Bronisława Trentowskiego.
Wspólnie z biskupem poznańskim, Teofilem Wolickim, był autorem koncepcji budowy tzw. Złotej Kaplicy w Katedrze Poznańskiej, do której sfinansował posągi Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Oskarżany o nieprawidłowości i malwersacje przy budowie kaplicy popełnił samobójstwo strzelając sobie w głowę z armaty na wyspie, zwanej dziś Wyspą Edwarda na jeziorze Raczyńskim. Grobowce Raczyńskiego i jego żony, Konstancji Potockiej znajdują się pod kościołem w Zaniemyślu.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Literatura
- Kronika Wielkopolski nr 4/1999
- 123 X Wielkopolska Poznań 1995
- Dzieje Wielkopolski. Tom 2. Lata 1793-1918 pod red. W. Jakóbczyka
- W. Molik „Edward Raczyński” Wydawnictwo WBP Poznań 1999
- J. Iwańska, M. Rezler Dawni Wielkopolanie, na co dzień i od święta Poznań 1995
