Dolina Jałowiecka

Głęboki Worek – kocioł lodowcowy w odgałęzieniu Jałowieckiej Doliny

Dolina Bobrowiecka Liptowska – główny ciąg Doliny Jałowieckiej

Dolina Jałowiecka (słow. Jalovecká dolina) – dolina walna w zachodniej części słowackich Tatrach Zachodnich. Jej wylot na wysokości 800 m n.p.m. znajduje się w miejscowości Jałowiec na Liptowie.

Dolna część doliny to głęboki jar o stromych zboczach i długości ok. 3 km. W górnej części dolina tworzy kilka rozgałęzień. Główny ciąg stanowi Dolina Bobrowiecka Liptowska, która ciągnie się pod szczyt Brestowej (1934 m) w grani głównej. Drugie główne odgałęzienie to Dolina Parzychwost ciągnąca się po Banówkę (2178 m, najwyższy punkt w otoczeniu doliny) i Pacholę (2167 m) – obydwa szczyty również znajdują w grani głównej. Mniejszymi odgałęzieniami są: Dolina Głęboka i Żleb pod Wałowiec. Rozpiętość pionowa doliny wynosi aż 1380 m.

Dolina zbudowana jest głównie z gnejsów i łupków krystalicznych. W górnych partiach północno-wschodniej części doliny spotyka się granitoidy, a w części zachodniej występują skały osadowe: dolomity i wapienie. Górna część doliny była zlodowacona. Po zlodowaceniach pozostało kilka kotłów lodowcowych. Jednym z nich jest położony pomiędzy Spaloną Kopą i Pacholą Głęboki Worek – najwyższe piętro Doliny Parzychwost. Ostatni lodowiec miał grubość ok. 110 m i długość ok. 4,3 km. W rejonie Kotlin (w pobliżu przełęczy Palenica Jałowiecka) w plejstocenie występowało zjawisko przepływu lodów poprzez główną grań w kierunku północnym (transfluencja lodowca).

Duże zróżnicowanie podłoża (zarówno skały osadowe, jak i krystaliczne) powoduje, że występuje tutaj bogata gatunkowo szata roślinna. W 1988 r. lasy zajmowały 44% powierzchni, kosówka 32%, a hale 24%. Od kiedy zaprzestano wypasu, stopniowo zmniejsza się powierzchnia hal na korzyść lasów, a zwłaszcza kosówki, dawniej silnie przetrzebionej na potrzeby pasterstwa.

W głównym ciągu doliny znajduje się kilka niewielkich stawków zwanych Bobrowieckimi Stawkami: Czarny Stawek, Mały Stawek i Biały Stawek. Niekiedy wysychają.

Jest jedną z najmniej znanych i rzadko odwiedzanych przez turystów tatrzańskich dolin. Dla turystów polskich opisał ją Ludwik Zejszner, który w 1835 r. wędrował tędy, podziwiając „szczyty z wysokogórskim wejrzeniem”. Z Polaków prowadzili tutaj obserwacje także botanik Bolesław Kotula i fizjograf Antoni Rehman. Dzisiaj opuszczona dolina niegdyś wrzała intensywnym życiem pasterskim. W 1925 r. wypasano w niej 1220 owiec, a oprócz tego źrebięta, woły i konie. Doliną prowadziła dość uczęszczana, kiepskiej jakości droga gospodarcza z Orawy na Liptów (przez Palenicę Jałowiecką). W dawnych wiekach prowadzono też tutaj prace górnicze (wskazują na to miejscowe nazwy topograficzne).

[edytuj] Szlaki turystyczne

– żółty od wylotu doliny w Jałowcu do Magistrali Tatrzańskiej, dalej zaś przez Rozdroże do Parzychwostu i Dolinę Bobrowiecką na przełęcz Palenica Jałowiecka.

• Czas przejścia z Jałowca do Magistrali Tatrzańskiej: 1:05 h, ↓ 45 min
• Czas przejścia od Magistrali Tatrzańskiej do rozdroża: 1:35 h, z powrotem tyle samo
• Czas przejścia od rozdroża na Palenicę Jałowiecką: 2 h, ↓ 1:30 h

– przy wylocie doliny rozpoczyna się najdłuższy szlak Tatr – Magistrala Tatrzańska, biegnąca w kierunku Doliny Żarskiej i dolnych partii Tatr Wysokich. Czas przejścia od początku szlaku do Doliny Żarskiej: 1:50 h, z powrotem tyle samo

– zielony od Rozdroża do Parzychwostu przez Dolinę Głęboką do Pośredniej Salatyńskiej Przełęczy. Czas przejścia: 2:30 h, ↓ 2:10 h

– niebieski od Rozdroża do Parzychwostu przez Dolinę Parzychwost na Banikowską Przełęcz. Czas przejścia: 2:30 h, ↓ 2 h

[edytuj] Bibliografia