Constitutio Criminalis Carolina
 |
Artykuł wymaga poszerzenia. Do artykułu należy dodać: opisać stosowanie Caroliny w sądownictwie I Rzeczypospolitej. |
Constitutio Criminalis Carolina – szesnastowieczny kodeks karny. Czas powstania tej konstytucji datuje się pod koniec lipca 1532 w Ratyzbonie. Uchwalona przez Sejm Rzeszy, ogłoszona przez Karola V w 1532.
Spis treści |
[edytuj] Historia powstania
Carolina (jak się ją potocznie nazywa) była próbą przełamania partykularyzmu prawa niemieckiego i ujednolicenia systemu. Składała się z 219 art. Dotyczyła prawa proceduralnego jak i materialnego. Była ona krokiem milowym w spisaniu prawa karnego dzięki czemu osiągnęła sławę poza krajami germańskimi a jej odmiany były uznawane za obowiązujące prawo w innych państwach. Istniało kilka wstępnych redakcji aktu, lecz były one kolejno odrzucane przez Sejm Rzeszy uznającym obawy władców terytorialnych o możliwość ograniczenia samodzielności prawnej ich terenów. Dlatego zawarto w niej klauzule salwatoryjną (łać. clausula salvatoria) oznaczającą sybsydiarność / posiłkowość stosowania Caroliny. Miała być używana tylko w wypadkach nieuregulowanych kwestii w prawie miejscowym. Mimo tego osiągnęła znaczny sukces.
Wzorowana była na dziele bawarskiego Bambergu (Constitutio Criminalis Bambergensis, CCB), które zostało wprowadzone w książęcej diecezji w 1507 r. przez biskupa Georga III, usilnie zabiegającego o o zreformowanie prawa. Literatura z Bambergu bardzo często określana jest przez prawników jako mater Carolinae (matka Karoliny). Być może tytuł ten zawdzięcza ona dworzaninowi Johannowi von Schwarzenberg (1463/65 -1528). Jako świecki prawnik pomagał on biskupowi przeprowadzać reformę prawną na terenie diecezji.
[edytuj] Rozwiązania szczegółowe
_13.jpg)
- Obrona konieczna dopuszczalna, gdy zagrożone były tylko życie i zdrowie.
- Znała stan wyższej konieczności (np. kradzież z nędzy).
- Nakazywała uzależniać odpowiedzialność chorego od opinii biegłych.
- Jeżeli nastąpił błąd (niezgodność między rzeczywistością a jej odbiciem) co do faktu, wyłączał winę sprawcy i powodował bezkarność czynu.
- Pojawia się pierwsze ogólne określenie usiłowania.
- Stała na zasadzie prewencji ogólnej.
- Częściowo stosowała racjonalizację sprawiedliwościową.
- Często podwyższała karę przy drugiej recydywie.
- Stała na zasadzie publicznoprawnej.
- Istniała nadal instytucja skargi, lecz osobę składającą skargę zamykano w areszcie wraz z oskarżonym aby w przypadku pomówienia pociągnąć do odpowiedzialności osobę skarżącą (dlatego łatwiej było złożyć doniesienie o przestępstwie a postępowanie było wszczynane z urzędu)
- Stare rozwiązanie na morderstwo jako skryte i zabójstwo jako jawne uśmiercenie zastąpiono przyjętym w doktrynie włoskiej podziałem na uśmiercenie rozmyślne i nierozmyślne.
- Przewidywała w wielu przypadkach możliwość zasięgania przez sędziów opinii fakultetów prawa w razie pojawienia się wątpliwości.
- Szerokie stosowanie kary śmierci i kar mutylacyjnych.
- Wzmianka o więzieniu - lecz nie jako zakład odbywania kary, lecz miejsce przetrzymywania sprawcy przed wykonaniem wyroku [osadzenie w wieży].
- Znała kwalifikowane kary śmierci.
- Arbitralność sędziego polegająca na przyznaniu szerokiej swobody w wymierzaniu kary.
- Możliwość stosowania kar niewymienionych w kodeksie [poenae extraordinariae] - z reguły łagodniejsze
- Możliwość stosowania analogii co do spraw nie skodyfikowanych w Carolinie.
- Branie pod uwagę pozycji społecznej sprawcy czynu sankcjonowanego przez kodeks.
- Możliwość zaostrzenia kary jeśli dany czyn przestępczy zdarzał się nagminnie
[edytuj] Podział Constitutio Criminalis Carolina
[edytuj] Znaczenie
Stała się podstawowym źródłem prawa karnego Rzeszy. Studia nad nią prowadzili m.in. Benedykt Carpzow i Christian Thomasius. Zawierała również mała ilość norm dotyczących procesu obchodzenia się z czarownicami w czasach inkwizycji.
[edytuj] Ciekawostki
- Benedykt Carpzow - znany komentator "Caroliny" szczycił się tym, iż rzekomo za swego urzędowania w Trybunale Lipskim wydał 20 tyś. wyroków śmierci.
- Jako przyjęcia zasady kar odzwierciedlających czyn, "Carolina" przewidywała aż 8 kar śmierci: spalenie, ścięcie, ćwiartowanie, łamanie kołem, powieszenie, utopienie, zagrzebanie żywcem, wbicie na pal.
- Przy przestępstwach zagrożonych kwalifikowaną karą śmierci zaostrzano jej wykonanie poprzez rozszarpywaniem ciała rozpalonymi kleszczami, bądź ciągnięciem końmi na miejsce wykonania wyroku.
[edytuj] Bibliografia
- Emil Brunnenmeister: Die Quellen der Bambergensis. Ein Beitrag zur Geschichte des deutschen Strafrechts, Leipzig 1879.
- Josef Kohler / Willy Scheel (red.): Die Carolina und ihre Vorgängerinnen. Text, Erläuterungen, Geschichte, 4 tomy., Halle a. d. Saale 1902 (ND Aalen 1968).
- Gustav Radbruch / Arthur Kaufmann: Die Peinliche Gerichtsordnung Kaiser Karls V. von 1532 (Carolina), Stuttgart 1991.
- Sönke Lorenz: Aktenversendung und Hexenprozeß. Dargestellt am Beispiel der Juristenfakultät Rostock und Greifswald (1570/82-1630), 3 tomy., Frankfurt a. M. / Bern / New York 1983.
- Peter Oestmann: Hexenprozesse am Reichskammergericht (za: Quellen und Forschungen zur höchsten Gerichtsbarkeit im Alten Reich; Bd. 31), Köln 1997.
- Winfried Trusen: "Rechtliche Grundlagen der Hexenprozesse und ihre Beendigung", in: S. Lorenz / D. Bauer (red.), Das Ende der Hexenverfolgung (w: Hexenforschung, t. 1), Stuttgart 1995.
- Claudia Kauertz: Wissenschaft und Hexenglaube. Die Diskussion des Zauber- und Hexenwesens an der Universität Helmstedt 1576-1626 (w: Hexenforschung, t. 6), Bielefeld 2001.
- Michael Ströhmer: "Von Hexen, Ratsherren und Juristen. Die Rezeption der Peinlichen Halsgerichtsordnung Kaiser Karls V. in den frühen Hexenprozessen der Hansestadt Lemgo 1583-1621" (w: Studien und Quellen zur westfälischen Geschichte, t. 43), Paderborn 2002.
- Artur Wójtowicz, Kryminalna Karolina, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,2844
- Czepelak M., Halberda J., Michalak A., Śmiałek K., Węglarz M., Historia prawa sądowego, Kraków 2000;
- Sójka-Zielińska K., Historia prawa, Warszawa 1997.
