Cios (geologia)

Cios - zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Pod tym pojęciem można też rozumieć zdolność skały do pękania zgodnie z pewną geometryczną prawidłowością.

Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy.

Rodzaje (ze względu na genezę):

• cios denudacyjno-odpężeniowy - spękania odprężeniowe powstałe na skutek częściowego lub całkowitego usunięcia nadkładu przez denudację.
• cios diagenetyczny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań diagenetycznych, czyli utworzonych w skałach osadowych wskutek zmniejszania się objętości osadu w czasie procesu diagenezy.
• cios ekstensyjny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań ekstensyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń rozciągających.
• cios kompresyjny - spękania złożone ze spękań kompresyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń ściskających.
• cios magmowy - spękania powstające zwykle w głęboko zlegających skałach o składzie granitoidowym, obejmuje trzy zespoły spękań - dwa w przybliżeniu poziome, jeden w przybliżeniu pionowy - tworzące system w przybliżeniu prostopadłościenny. Spękania te często są zajęte przez żyły mineralne.
• cios termiczny - spękania powstające w skale magmowej w końcowym etapie jej krzepnięcia lub tuż po zakrzepnięciu. Zachodzi w wyniku naprężeń rozciągających, powstających na skutek kurczenia się stygnącej masy skalnej. Najczęściej występuje w skałach wulkanicznych i subwulkanicznych.

Rodzaje (ze względu na geometrię):

• cios diagonalny - w przybliżeniu skośny do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
• cios katetalny - prostopadły do ławic, niezależnie od ich ułożenia.
• cios komplementarny - utworzony z dwu sprzężonych zespołów, powstałych jednocześnie.
• cios ławicowy - równoległy do uławicenia.
• cios ortogonalny - zespół spękań prostopadły w stosunku do innego zespołu.
• cios ostrokątny (romboidalny) - złożony z dwu zespołów wzajemnie nieprostopadłych.
• cios podłużny - w przybliżeniu równoległy do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
• cios pokładowy - ułożony mniej więcej równolegle do powierzchni terenu.
• cios poprzeczny - w przybliżeniu prostopadły do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
• cios słupowy - cios termiczny polegający na podziale skały na przylegające do siebie słupy o wielobocznym przekroju.