Carl Gustaf Mannerheim
| Carl Gustaf Emil Mannerheim | |
 |
|
| Data urodzenia | 1867 |
| Data śmierci | 1951 |
| 6. Prezydent Republiki Finlandii | |
| Okres urzędowania | od 4 sierpnia 1944 do 4 marca 1946 |
| Poprzednik | Risto Ryti |
| Następca | Juho Paasikivi |
| Regent Królestwa Finlandii | |
| Okres urzędowania | od 12 grudnia 1918 do 27 lipca 1919 |
| Poprzednik | Pehr Evind Svinhufvud |
| Następca | Prezydent Kaarlo Juho Ståhlberg |
Carl Gustaf Emil Mannerheim, (wymowa: maner'hejm, ur. 4 czerwca 1867, Askainen, zamek Villnäs, zm. 28 stycznia 1951 w Lozannie w Szwajcarii) – baron, fiński dowódca wojskowy (marszałek Finlandii) i polityk; prezydent kraju w latach 1944-1946. Był też pierwszą głową państwa, jako regent, po uzyskaniu niepodległości.
Były generał-lejtnant carskiej Armii Rosyjskiej, uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905), w czasie I wojny światowej dowódca korpusu kawalerii. Był potomkiem arystokratycznej rodziny (hrabiowie i baronowie) pochodzenia szwedzko-holenderskiego. Zaczął karierę wojskową 1889 jako kornet w 15 Aleksandryjskim Pułku Dragonów stacjonującym w Kaliszu. Napisał 60 lat później we "Wspomnieniach (Minnen)" (t.I.str.22, tłum. AvF):" konie pułku były czarne, a pułk nadal nazywano "huzarami śmierci", pamiętając czasy, gdy był pułkiem huzarskim. Dolman był czarny ze srebrnymi haftami i galonami, co bardzo odpowiadało mym młodzieńczym upodobaniom. Nic nie miałem przeciwko temu, że zostałem stacjonowany w Polsce, którą później z radością ponownie zobaczyłem. Im bardziej poznawałem Polaków, tym lepiej ich rozumiałem i świetnie się czułem między nimi."
Jako pułkownik (od 1905) i generał-major (od 1911), spędził także ostatnie siedem lat przed wybuchem I wojny światowej w Polsce (w międzyczasie przebywał w Azji), gdzie dowodził 13. Władimirskim Pułkiem Dragonów w Mińsku Mazowieckim[1]) i później Pułkiem Ułanów Lejbgwardii w Warszawie, jednym z najlepszych pułków kawalerii w armii Imperium Rosyjskiego., którego koszary mieściły się w parku warszawskiego Belwederu.
Po odzyskaniu przez Finlandię niepodległości (6 grudnia 1918) naczelny dowódca wojsk fińskich (1917-1918); pełnił też funkcję regenta Królestwa Finlandii.
Od 1918 regent. Po porażce w wyborach prezydenckich (1919) wycofał się z życia politycznego; był m.in. prezesem Czerwonego Krzyża. W 1929 odmówił skrajnie prawicowym radykałom, którzy chcieli, by przejął władzę w wyniku zamachu stanu i wprowadził wojskową dyktaturę. W 1933 został mianowany feldmarszałkiem, a w r. 1942, na swe 75 urodziny, Marszałkiem Finlandii jako do dziś dnia jedyny oficer tego kraju.
W 1931 roku, po przejęcia prezydentury przez Svinhufvuda przyjął funkcję przewodniczącego Rady Obrony Państwa (do 1939). Zreorganizował armię. Z jego inicjatywy zbudowano na Przesmyku Karelskim linię umocnień, tzw. Linię Mannerheima. Naczelny dowódca Armii Fińskiej w czasie wojny zimowej (1939-1940) i wojny kontynuacyjnej (1941-1944). Dla obrony integralności terytorialnej państwa fińskiego wszedł w sojusz z Niemcami, ale starał się unikać zbyt gorliwego zaangażowania po ich stronie, m.in. odmówił uczestnictwa wojsk fińskich w oblężeniu Leningradu i zaatakowaniu kolei murmańskiej. Wybrany 4 sierpnia 1944 r. na prezydenta Finlandii, podpisał 19 września 1944 zawieszenie broni z ZSRR i skierował wojska fińskie do walki z Niemcami.
Stał na czele fińskiego ruchu niepodległościowego w czasie I wojnie światowej i doprowadził do wyzwolenia swojego kraju spod władzy Rosji, a następnie przyczynił się do zachowania jego niepodległości w latach II wojny światowej i okresie powojennym. Wielkie umiejętności wykorzystywania naturalnego ukształtowania terenu i warunków umożliwiły mu osiągnięcie szeregu zwycięstw nad przeważającymi siłami nieprzyjacielskimi.
Zasługi dla kraju:
- zdobycie broni dla tworzących się sił zbrojnych Finlandii w 1918 dzięki zdobyciu garnizonu rosyjskiego w Vaasa
- nadzorowanie budowy umocnień w okolicach Przesmyku Karelskiego
- pokonanie 3-krotnie silniejszej Armii Czerwonej przy 10-krotnie mniejszych stratach (25000 do 250000) w 1939-1940
Ze względów zdrowotnych ustąpił z prezydentury w 9 marca 1946 i osiadł w Szwajcarii. Zmarł w 1951 i pozostawił po sobie znane pamiętniki.
Mannerheim był żonaty z Rosjanką Anastazją Arapową, z którą miał dwie córki, Anastazję (1893-1977) i Zofię (1895-1963). Małżeństwo rozpadło się w r. 1902, a w 1919 orzeczony został rozwód. Jego wielką, lecz chyba platoniczną, miłością była ks. Maria Lubomirska, żona Zdzisława Lubomirskiego.
Odznaczenia:
Otrzymał ok. 1919-20 r. pod koniec Białego Terroru otrzymał od cesarza Wilhelma II Żelazny Krzyż – stając się jedynym dowódcą wojskowym walczącym przeciwko Niemcom, który został odznaczony tym prestiżowym orderem.
Był posiadaczem również Krzyża Rycerskiego Orderu Żelaznego Krzyża (18. 8. 1941, z Liśćmi Dębu 8. 8. 1944).
Przypisy
- ↑ Tomasz Adamczak: W izolacji od Mińszczan [w] 585 lat Mińska Mazowieckiego. Ss. 25-26. ISBN 8390693674.
- Marya z Branickich Zdzisławowa Lubomirska, Pamiętnik 1914-1918, Poznań 2002, ISBN 83-86138-92-0
- Gustaf Mannerheim, Minnen, 1 - 2, Stockholm 1951
- Nationalencyklopedin, Tom 13., Höganäs 1994
- Wiliam R. Trotter, Mroźne Piekło. Radziecko-fińska wojna zimowa 1939-1940. str. 35, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2008. ISBN 978-83-245-8694-3
|
|||||||
