Aleksander Lesser
Aleksander Lesser (ur. 13 maja 1814 w Warszawie, zm. 13 marca 1884 w Krakowie) – polski malarz i krytyk sztuki żydowskiego pochodzenia, specjalizujący się w obrazach o tematyce historycznej i bieżącej, członek Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, współzałożyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.
Studiował malarstwo na Oddziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego, a także na uczelniach artystycznych w Dreźnie i Monachium. Stał się jednym z twórców malarstwa historycznego w Polsce, zaliczanego do tzw. nurtu archeologicznego w polskim malarstwie (którego celem było przedstawienie całej historii Polski), który zaistniał jeszcze przed działalnością artystyczną Jana Matejki.
Dzieła które tworzył, opierał na poważnych studiach z dziejów Polski. Jego najbardziej znane obrazy to:
- Obrona Trembowli przeciw Turkom (1841)
- Pogrzeb pięciu ofiar manifestacji w Warszawie w roku 1861 (1861) - przedstawiający pogrzeb Polaków i Żydów zamordowanych przez Kozaków, na którym znajdowali się duchowni katoliccy, protestanccy oraz rabini.
- Wizerunki królów polskich - 40 portretów królów polskich, malowanych według wzorów pomnikowych. Wizerunki wraz z komentarzem historycznym Juliana Bartoszewicza zostały wydane w Warszawie w 1860 (Aleksander Lesser, Królowie polscy), w oficynie wydawniczej Dzwonkowskiego.
- Ponadto: Kadłubek piszący kronikę w Klasztorze, Młody Bolesław Krzywousty wyjeżdża do Morawii, Pożegnanie Henryka z Legnicy ze św. Jadwigą, Koronacja Leszka Białego, Hołd pruski, Wydobycie zwłok Wandy z Wisły, Ostatnie chwile Mikołaja Kopernika i inne obrazy.
- Obrazy z chrześcijańskimi motywami religijnymi, m. in. przedstawiające Wniebowzięcie Chrystusa i św. Magdalenę.
W uznaniu za wykonane Wizerunki królów polskich, Aleksander Lesser został mianowany członkiem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, od króla szwedzkiego Karola XV otrzymał złoty medal z napisem Litteris et artibus (pol. naukom i sztukom), a od króla saskiego Jana Wettyna pierścień brylantowy.
Aleksander Lesser prowadził także działalność publicystyczną, zamieszczając artykuły w gazecie "Kłosy" oraz "Sprawozdaniach Towarzystwa Zachęty" (którego był współzałożycielem w 1860), gdzie zamieszczał m. in. kroniki artystyczne. Ponadto zajmował się ilustratorstwem, litografią i scenografią. Opracował m. in. ilustracje do dzieł Adama Mickiewicza i Antoniego Malczewskiego, niekiedy wykonując litografie dzięki współpracy z zakładem drukarskim Maksymiliana Fajansa. W dziedzinie scenografii, jednym z jego sukcesów były projekty kostiumów do przedstawienia "Zbójcy" Friedricha Schillera, wystawionego w 1868 w Teatrze Letnim, a także szkic dekoracji do dramatu Wincentego Rapackiego "Wit Stwosz", wystawionego w Teatrze Wielkim w 1875.
Po roku 1870 zajął się również krytyką artystyczną, równolegle prowadząc badania nad sztuką dawną. W 1883 doprowadził do wydania Przewodnika do opisu dawnych pomników sztuki z dołączeniem XV tablic typów budownictwa, rzeźby i malarstwa, przez Delegację Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, której Lesser był wówczas przewodniczącym.
W życiu religijnym nie okazywał zainteresowania judaizmem, choć nie zerwał z nim związków całkowicie. Przeważnie nie szukał motywów malarskich w historii starożytnego Izraela, z wyjątkiem obrazu swojego autorstwa Dawid dziękujący Bogu za zwycięstwo nad Goliatem. Nie okazywał również szczególnego zainteresowania życiem społeczności żydowskiej w Polsce, ani kontaktami z kulturą Izraela. Po śmierci w 1884 w Krakowie, został pochowany na Cmentarzu Żydowskim w Warszawie (kw. 20 rz. 9.).
[edytuj] Bibliografia
- Mateusz Mieses, Z rodu żydowskiego. Zasłużone rodziny polskie krwi niegdyś żydowskiej, Wydawnictwo Wema, Warszawa, 1991
