Akcja pod Arsenałem

Historia Polski

Ten artykuł jest częścią cyklu: Polskie Państwo Podziemne

Akcja pod Arsenałem II wojna światowa
Data	26 marca1943
Miejsce	Warszawa,Polska
Wynik	Uwolnienie "Rudego", udana ucieczka
Strony konfliktu Szare Szeregi III Rzesza Dowódcy Stanisław Broniewski Tadeusz Zawadzki nieznany Siły 28 ludzi ≈15-20 ludzi Straty 2 rannych 1 pojmany 4 zabitych 9 rannych

Akcja pod Arsenałem (26 marca 1943) – jedna z najważniejszych akcji zbrojnych Grup Szturmowych Szarych Szeregów (pod kryptonimem "Meksyk II"), w trakcie której uwolniono harcmistrza Jana Bytnara ("Rudego") oraz 20 innych więźniów politycznych, przewożonych z siedziby Gestapo przy Alei Szucha na Pawiak. Miała ona miejsce pod warszawskim Arsenałem (skrzyżowanie ulic Bielańskiej i Długiej). Akcją dowodzili: całością Stanisław Broniewski, a bezpośrednio Tadeusz Zawadzki.

Opisana została dokładnie w książkach Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego oraz Akcja pod Arsenałem Stanisława Broniewskiego.

Spis treści 1 Geneza 2 Wydarzenia 3 Uczestnicy akcji 4 Reperkusje 5 Źródła 6 Linki zewnętrzne 7 Zobacz też

[edytuj] Geneza

W nocy z 18 na 19 marca 1943 Gestapo zaaresztowało komendanta Hufca Praga, Henryka Ostrowskiego ps. "Heniek". W jego mieszkaniu znaleziono liczne materiały, świadczące o jego działalności oraz prawdopodobnie notatki Jana Bytnara "Rudego". "Heniek" został poddany torturom w celu wydobycia dalszych informacji. Z tego, co obecnie wiadomo, "Heniek" nie zdradził niczego Niemcom, a wszystkie materiały wydobyli z jego notatek. Wmawianie "Rudemu", że "Heniek" złamał się, było celowe dla wydobycia zeznań. Aleksander Kamiński nie miał dostępu do tych informacji i dlatego w Kamieniach na szaniec opisał "Heńka" jako zdrajcę.

[edytuj] Wydarzenia

1. Zajęcie ustalonych pozycji przez uczestników akcji
2. Sygnał łącznika o nadjeżdżającej karetce
3. Znak dowódcy do rozpoczęcia akcji
4. Nieoczekiwane pojawienie się niemieckiego Żandarma
5. Zjechanie auta z zaplanowanej trasy
6. Wymiana ognia
7. Uwolnienie Rudego i innych więźniów
8. Przeniesienie Rudego do oczekującego auta
9. Ucieczka z miejsca akcji
10. Dotarcie ostatnich uczestników akcji pod dom Alka.

[edytuj] Uczestnicy akcji

• "Orsza" Stanisław Broniewski, dowódca akcji, od maja 1943 Naczelnik "Szarych Szeregów"

Grupa "Atak"

• "Zośka" Tadeusz Zawadzki, dowódca grupy,
• "Anoda" Jan Rodowicz, d-ca sekcji,
• "Bolec" Tadeusz Chojko,
• "Heniek" Henryk Kupis,
• "Stasiek" Stanisław Pomykalski,
• "Maciek" Sławomir Bittner, d-ca sekcji,
• "Kołczan" Eugeniusz Koecher,
• "Sem" Wiesław Krajewski,
• "Słoń" Jerzy Gawin, d-ca sekcji,
• "Buzdygan" Tadeusz Krzyżewicz, 2 IV 1943 zmarł z ran odniesionych w akcji pod Arsenałem
• "Cielak" Tadeusz Szajnoch,
• "Alek" Aleksy Dawidowski, d-ca sekcji, 30 III 1943 zmarł z powodu ran odniesionych w akcji,
• "Hubert" Hubert Lenk, ujęty w czasie akcji, rozstrzelany 7 V 1943 w ruinach getta,
• "Mirski" Jerzy Zapadko

Grupa "Ubezpieczenie"

• "Giewont" Władysław Cieplak, d-ca grupy,
• "Kuba" Konrad Okolski, d-ca sekcji,
• "Kadłubek" Witold Bartnicki,
• "Jur" Andrzej Wolski,
• "Katoda" Józef Saski, d-ca sekcji,
• "Kopeć" Stanisław Jastrzębski,
• "Rawicz" Żelisław Olech,
• "Tytus" Tytus Trzciński, d-ca sekcji,
• "Felek" Feliks Pendelski,
• "Ziutek" Józef Pleszczyński,
• "Pająk" Jerzy Tabor,
• "Kapsiut" Kazimierz Łodziński,
• "Jeremi" Jerzy Zborowski, kierowca wozu,
• "Jurek TK" Jerzy Pepłowski, ubezpieczenie wozu.

Tylko jedenastu uczestników akcji dożyło końca II wojny światowej. Dowódca grupy, Tadeusz Zawadzki, zginął 20 sierpnia 1943 w czasie rozbicia strażnicy granicznej w miejscowości Sieczychy. Odbity "Rudy" zmarł 30 marca 1943 na skutek obrażeń zadanych przez Gestapowców w czasie przesłuchania, tego samego dnia co Aleksy Dawidowski.

[edytuj] Reperkusje

W odwecie za "Akcję pod Arsenałem", 27 marca 1943 r. na dziedzińcu Pawiaka rozstrzelano 140 więźniów - Polaków i Żydów.

[edytuj] Źródła

• Stanisław Broniewski, Pod Arsenałem, 1983, ISBN 83-05-11161-X.
• Stanisław Broniewski, Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika", 1983, ISBN 83-01-04269-9.
• Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• opis i mapki
• Opis akcji w oparciu o źródła
• Hufiec ZHP Myślibórz - Hufiec ZHP im. Bohaterów Akcji pod Arsenałem
• Rajd Arsenał - ogólnopolski rajd harcerski organizowany przez Hufiec ZHP Warszawa-Mokotów w celu upamiętnienia Akcji pod Arsenałem
• Rajd Meksyk - ogólnopolski rajd harcerski organizowany przez Środowiska Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

[edytuj] Zobacz też